{"id":20,"date":"2010-11-30T08:19:12","date_gmt":"2010-11-30T08:19:12","guid":{"rendered":"http:\/\/viethannom.wordpress.com\/?p=20"},"modified":"2010-11-30T08:19:12","modified_gmt":"2010-11-30T08:19:12","slug":"di-tim-bai-ca-tru-kh%e1%ba%afc-tren-ngu-hanh-s%c6%a1n","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dongson.info\/?p=20","title":{"rendered":"\u0110i t\u00ecm b\u00e0i ca tr\u00f9 kh\u1eafc tr\u00ean Ng\u0169 H\u00e0nh S\u01a1n"},"content":{"rendered":"<p><a id=\"avatar_3843401\" href=\"http:\/\/www.baomoi.com\/Info\/Di-tim-bai-ca-tru-khac-tren-ngu-hanh-son\/54\/3843401.epi\"> <\/a><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"http:\/\/laodong.com.vn\/Uploaded_LAODONG\/thanhhaidv\/20100206\/chu-tau10a.jpg\" border=\"0\" alt=\"\" width=\"172\" height=\"107\" \/><\/p>\n<p>Th\u00e1ng 10.2009, UNESCO \u0111\u00e3 ch\u00ednh th\u1ee9c c\u00f4ng nh\u1eadn ca tr\u00f9 l\u00e0 di  s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a phi v\u1eadt th\u1ec3 c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7 kh\u1ea9n c\u1ea5p. Ca tr\u00f9 l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f4n ngh\u1ec7 thu\u1eadt  truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 15 v\u00e0 cho \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn l\u01b0u truy\u1ec1n \u1edf  nhi\u1ec1u t\u1ec9nh mi\u1ec1n B\u1eafc n\u01b0\u1edbc ta.<\/p>\n<div>\n<p>Th\u00e1ng 11.2004 H\u1ed9i th\u1ea3o Qu\u1ed1c t\u1ebf v\u1ec1 ch\u1eef N\u00f4m t\u1ed5 ch\u1ee9c t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i c\u00f3 xu\u1ea5t hi\u1ec7n  \tb\u1ea3n ch\u1ee5p c\u1ee7a b\u00e0i ca tr\u00f9 ch\u1eef N\u00f4m kh\u1eafc tr\u00ean m\u1ed9t v\u0103n bia b\u1eb1ng \u0111\u00e1 c\u1ea9m th\u1ea1ch Non  \tN\u01b0\u1edbc. B\u1ea3n n\u00e0y l\u1ea1 v\u00ec ch\u01b0a h\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a v\u00e0o c\u00e1c tuy\u1ec3n t\u1eadp th\u01a1 ca tr\u00f9 t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c  \tc\u00f4ng b\u1ed1. Do n\u1ed9i dung nh\u1eafc t\u1edbi H\u00e0nh S\u01a1n v\u00e0 nhi\u1ec1u \u0111\u1ecba danh \u1edf n\u00fai Ng\u0169 H\u00e0nh S\u01a1n  \t(\u0110\u00e0 N\u1eb5ng) n\u00ean ch\u00fang t\u00f4i quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh kh\u1ea3o c\u1ee9u xu\u1ea5t x\u1ee9 v\u00e0 s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i c\u1ee7a v\u0103n  \tbia c\u00f3 c\u00f2n \u1edf \u0110\u00e0 N\u1eb5ng kh\u00f4ng.T\u1ea5m bia \u1edf \u0111\u1ed9ng Hoa Nghi\u00eam B\u1ea3o t\u00e0ng th\u00e0nh ph\u1ed1 \u0110\u00e0 N\u1eb5ng l\u00e0 \u0111\u1ecba ch\u1ec9 \u0111\u1ea7u ti\u00ean  \t\u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ebft qu\u1ea3. R\u1ea5t may sau \u0111\u00f3, m\u1ed9t c\u00e1n b\u1ed9 t\u1ea1i B\u1ea3o  \tt\u00e0ng n\u00e0y cho bi\u1ebft t\u1ea5m bia n\u1eb1m \u1edf \u0111\u1ed9ng Huy\u1ec1n Kh\u00f4ng, n\u00fai Ng\u0169 H\u00e0nh S\u01a1n. M\u1ea5t  \tnhi\u1ec1u th\u1eddi gian th\u0103m h\u1ecfi ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c h\u01b0\u1edbng d\u1eabn vi\u00ean du l\u1ecbch ng\u01b0\u1eddi  \tl\u00e0ng H\u00f2a H\u1ea3i, cu\u1ed1i c\u00f9ng hi\u1ec7n v\u1eadt c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c &#8220;ph\u00e1t l\u1ed9&#8221;, nh\u01b0ng h\u00f3a ra n\u00f3 l\u1ea1i  \t\u1edf \u0111\u1ed9ng Hoa Nghi\u00eam.<\/p>\n<p>T\u1ea5m bia \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u1edf v\u1ecb tr\u00ed trong m\u1ed9t h\u1ed1c \u0111\u00e1 nh\u1ecf &#8211; n\u01a1i m\u00e0 c\u00e1n b\u1ed9 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn  \tvi\u00ean du l\u1ecbch v\u00e0 kh\u00e1ch tham quan \u0111\u1ed1t nhang v\u00e0 v\u1ee9t r\u00e1c, n\u1eb1m c\u00e1ch t\u01b0\u1ee3ng Qu\u00e1n  \tTh\u1ebf \u00c2m B\u1ed3 T\u00e1t v\u00e0 t\u1ea5m bia Ph\u1ed5 \u0110\u00e0 s\u01a1n linh trung Ph\u1eadt \u0111\u1ed9 ch\u1eebng 4-5m. Bia l\u00e0  \tm\u1ed9t phi\u1ebfn \u0111\u00e1 r\u1eddi, c\u00f3 k\u00edch c\u1ee1 r\u1ed9ng 36 cm, d\u00e0i 63 cm, d\u00e0y 6 cm. \u1ede b\u00ean ph\u1ea3i  \tph\u00eda d\u01b0\u1edbi b\u1ecb v\u1ee1 m\u1ed9t g\u00f3c h\u00ecnh tam gi\u00e1c (26 cm c\u1ee7a chi\u1ec1u r\u1ed9ng, 29 cm c\u1ee7a chi\u1ec1u  \td\u00e0i &#8211; xem \u1ea3nh), m\u1ea5t g\u1ea7n 14 ch\u1eef. Trong \u1ea3nh n\u00e0y th\u00ec t\u1ea5m bia \u0111\u00e3 b\u1ecb v\u1ee1 m\u1ed9t g\u00f3c,  \tv\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eafn l\u1ea1i, nh\u01b0ng th\u1eadt \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc hi\u1ec7n nay m\u1ea9u v\u1ee1 \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb m\u1ea5t h\u1eb3n!<\/p>\n<p>To\u00e0n b\u1ed9 v\u0103n b\u1ea3n g\u1ed3m 132 ch\u1eef (c\u1ea3 ch\u1eef H\u00e1n v\u00e0 ch\u1eef N\u00f4m), \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc v\u1edbi l\u1ed1i  \tch\u1eef kh\u1ea3i ch\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng, r\u00f5, \u0111\u1eb9p, d\u1ec5 \u0111\u1ecdc. Tr\u00ean v\u0103n b\u1ea3n kh\u00f4ng ghi ti\u00eau \u0111\u1ec1, ng\u00e0y  \tth\u00e1ng, th\u1eadm ch\u00ed t\u00ean t\u00e1c gi\u1ea3 c\u0169ng kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng, ch\u1ec9 ghi hai ch\u1eef Ti\u1ec3u Cao.<\/p>\n<p>N\u1ed9i dung c\u1ee7a t\u1ea5m bia n\u00e0y nh\u01b0 sau:<\/p>\n<p>Phi\u00ean \u00e2m:<br \/>\nPhong nguy\u1ec7t t\u0129nh th\u00e0nh t\u00e2n k\u1ebft l\u1eef<br \/>\nH\u00e0nh S\u01a1n xu\u00e2n s\u1eafc c\u1eadn  \t\t\t\t\th\u00e0 nh\u01b0<br \/>\nNh\u1edb tu\u1ea7n tuy\u00ean l\u1ea7n l\u1ef1a t\u00e1m n\u0103m d\u01b0<br \/>\nKhi thong th\u1ea3 giang  \t\t\t\t\ts\u01a1n t\u1eebng h\u1eefu \u01b0\u1edbc<br \/>\nL\u1ed1i xe ng\u1ef1a sau sau tr\u01b0\u1edbc tr\u01b0\u1edbc<br \/>\nC\u1ea3nh B\u1ed3ng  \t\t\t\t\tLai n\u01b0\u1edbc n\u01b0\u1edbc non non<br \/>\nTh\u00e1nh t\u00edch x\u01b0a \u0111\u1ebf t\u1ea1o h\u00e3y c\u00f2n<br \/>\nN\u00e0y V\u1ecdng  \t\t\t\t\tH\u1ea3i, V\u1ecdng Giang \u0111\u00e0i ch\u1eb3ng kh\u00e1c<br \/>\nN\u00e0y l\u00e0 hang Huy\u1ec1n H\u1ea1c<br \/>\nN\u00e0y l\u00e0  \t\t\t\t\t\u0111\u1ed9ng Thi\u00ean Long<br \/>\nN\u00e0y l\u00e0 c\u1eeda Huy\u1ec1n Kh\u00f4ng<br \/>\nN\u00e0y l\u00e0 ch\u00f9a Ch\u00e2n T\u1ea1ng<br \/>\nL\u1ed1i  \t\t\t\t\tNguy\u1ec7t Qu\u1eadt thi\u00ean c\u0103n lai v\u00e3ng<br \/>\nT\u1eebng tr\u1ea3i qua ba m\u01b0\u01a1i s\u00e1u  \t\t\t\t\t\u0111\u1ed9ng ti\u00ean cung<br \/>\nC\u00f3 khi ch\u1ea7u ch\u1ef1c xe r\u1ed3ng<br \/>\nD\u1ea7m d\u1ec1 th\u00e1nh v\u0169 \u0111\u01b0\u1ee3m  \t\t\t\t\tn\u1ed3ng t\u1eeb v\u00e2n<br \/>\nBu\u1ed3m ho\u1ea1n h\u1ea3i gi\u00f3 l\u1ea7n th\u1eb3ng c\u00e1nh<br \/>\nKh\u00e1ch Thi\u00ean  \t\t\t\t\tThai ng\u00f9i nh\u1edb c\u1ea3nh Thi\u00ean Thai<br \/>\nK\u1ec9 tu t\u00e1i \u0111\u00e1o B\u1ed3ng Lai<br \/>\nTi\u1ec3u Cao<\/p>\n<p>Tuy th\u1ec3 lo\u1ea1i chung l\u00e0 ca tr\u00f9, nh\u01b0ng \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i ph\u00e1 c\u00e1ch, kh\u00e1c nhi\u1ec1u  \tv\u1edbi nh\u1eefng b\u00e0i ca tr\u00f9 ki\u1ec3u m\u1eabu nh\u01b0 &#8220;H\u1ed3ng Tuy\u1ebft&#8221; c\u1ee7a D\u01b0\u01a1ng Khu\u00ea hay c\u00e1c b\u00e0i v\u1ec1  \t&#8220;Ch\u00ed nam nhi&#8221; c\u1ee7a Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, c\u00f3 l\u1ebd n\u00f3 hay v\u00e0 l\u1ea1 c\u0169ng nh\u1edd v\u1eady. \u0110\u00e2y l\u00e0  \tm\u1ed9t trong nh\u1eefng b\u00e0i ca tr\u00f9 t\u1ea3 c\u1ea3nh hay, kh\u00f4ng thua k\u00e9m m\u1ea5y b\u00e0i &#8220;H\u01b0\u01a1ng S\u01a1n  \tPhong C\u1ea3nh&#8221; c\u1ee7a Chu M\u1ea1nh Trinh.<\/p>\n<p>Truy t\u00ecm xu\u1ea5t x\u1ee9 c\u1ee7a v\u0103n b\u1ea3n n\u00e0y qu\u1ea3 th\u1eadt kh\u00f3 kh\u0103n. Trong c\u00e1c t\u00e0i li\u1ec7u  \tnh\u01b0 Danh th\u1eafng Non N\u01b0\u1edbc &#8211; Ng\u0169 H\u00e0nh S\u01a1n, Ng\u0169 H\u00e0nh S\u01a1n, Danh th\u1eafng Ng\u0169 H\u00e0nh  \tS\u01a1n, Di t\u00edch Ng\u0169 H\u00e0nh S\u01a1n, Qu\u1ea3ng Nam &#8211; \u0110\u00e0 N\u1eb5ng x\u01b0a v\u00e0 nay&#8230; nh\u01b0ng v\u1eabn kh\u00f4ng  \tth\u1ea5y \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn v\u0103n bia n\u00e0y. Ngay c\u1ea3 c\u00e1c v\u1ecb cao t\u0103ng \u1edf \u0111\u00e2y v\u1eabn kh\u00f4ng r\u00f5 t\u00e1c  \tgi\u1ea3, ni\u00ean \u0111\u1ea1i, xu\u1ea5t x\u1ee9&#8230; Th\u1ebf nh\u01b0ng c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u1ea5u tr\u00fac ch\u1eef N\u00f4m trong v\u0103n  \tb\u1ea3n, ch\u00fang t\u00f4i \u0111o\u00e1n \u0111\u1ecbnh v\u0103n b\u1ea3n n\u00e0y ra \u0111\u1eddi t\u1eeb tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n v\u1ec1 sau. C\u0103n c\u1ee9  \ttheo th\u1ec3 lo\u1ea1i, \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u00e0i vi\u1ebft theo l\u1ed1i ca tr\u00f9. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o n\u1ed9i dung, ch\u00fang  \tt\u00f4i \u0111o\u00e1n \u0111\u1ecbnh t\u00e1c gi\u1ea3 c\u1ee7a b\u00e0i n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ecb quan n\u00e0o \u0111\u1ea5y, h\u1ea7u c\u1eadn g\u1ea7n nh\u00e0  \tvua, th\u01b0\u1eddng \u0111i nhi\u1ec1u n\u01a1i, v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u00f4i l\u1ea7n \u0111\u1ebfn vi\u1ebfng c\u1ea3nh \u1edf Ng\u0169 H\u00e0nh S\u01a1n.<\/p>\n<p>Sau nhi\u1ec1u b\u01b0\u1edbc kh\u1ea3o c\u1ee9u th\u01b0 t\u1ecbch, cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng \u0111\u00e3 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh  \t\u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1c gi\u1ea3 b\u00e0i th\u01a1: Ti\u1ec3u Cao l\u00e0 t\u00ean t\u1ef1 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n V\u0103n M\u1ea1i (1853 &#8211; ?) ng\u01b0\u1eddi  \tx\u00e3 Ni\u00eam Ph\u00f2, nay l\u00e0 x\u00e3 Qu\u1ea3ng Th\u1ecd, huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n, t\u1ec9nh Th\u1eeba Thi\u00ean (nay  \tthu\u1ed9c t\u1ec9nh Th\u1eeba Thi\u00ean &#8211; Hu\u1ebf). \u0110\u1ed7 C\u1eed nh\u00e2n khoa Gi\u00e1p Th\u00e2n, ni\u00ean hi\u1ec7u Ki\u1ebfn Ph\u00fac  \t1 (1884); \u0111\u1ed7 Ph\u00f3 b\u1ea3ng khoa K\u1ef7 S\u1eedu, ni\u00ean hi\u1ec7u Th\u00e0nh Th\u00e1i 1 (1889) \u0111\u1eddi Nguy\u1ec5n.  \tL\u00e0m quan Tri ph\u1ee7 An Nh\u01a1n, Vi\u00ean ngo\u1ea1i C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n, B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Thanh Hoa.<\/p>\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i coi vi\u1ec7c truy t\u00ecm xu\u1ea5t x\u1ee9 v\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ee9u v\u0103n b\u1ea3n n\u00e0y nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u00f3ng  \tg\u00f3p v\u00e0o vi\u1ec7c b\u1ea3o t\u1ed3n m\u1ed9t di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a phi v\u1eadt th\u1ec3, trong t\u1ed5ng th\u1ec3 di s\u1ea3n  \tv\u0103n h\u00f3a chung c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 \u0110\u00e0 N\u1eb5ng v\u00e0 khu v\u1ef1c mi\u1ec1n Trung. Ti\u1ebfc r\u1eb1ng \u0111\u1ebfn nay  \tt\u1ea5m v\u0103n bia \u0111\u00e3 b\u1ecb h\u1ee7y ho\u1ea1i m\u1ed9t ph\u1ea7n v\u00e0 \u0111ang b\u1ecb \u0111\u1ed1i x\u1eed nh\u01b0 m\u1ed9t phi\u1ebfn \u0111\u00e1 v\u00f4  \tgi\u00e1 tr\u1ecb, v\u1ee9t ch\u1ecfng ch\u01a1 b\u00ean h\u1ed1 r\u00e1c!<\/p>\n<p><em>T\u00e1i b\u00fat:<\/em><br \/>\n<em>Tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u0103ng l\u1ea1i b\u00e0i n\u00e0y l\u00ean \u0111\u00e2y, ch\u00fang t\u00f4i r\u1ea5t m\u1eebng khi c\u00f3 th\u00f4ng tin \u0111\u00e3 t\u00ecm l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea3nh v\u1ee1 c\u1ee7a t\u1ea5m bia.<\/em><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/viethannom.files.wordpress.com\/2010\/11\/catrutrenda.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-medium wp-image-37\" title=\"catrutrenda\" src=\"http:\/\/viethannom.files.wordpress.com\/2010\/11\/catrutrenda.jpg?w=300\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" \/><\/a><\/p>\n<p style=\"text-align:right;\">&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align:right;\"><em>Phan Anh D\u0169ng &#8211; Huesoft<br \/>\nNguy\u1ec5n Ho\u00e0ng Th\u00e2n &#8211; \u0110HSP \u0110\u00e0 N\u1eb5ng<br \/>\n<\/em><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Th\u00e1ng 10.2009, UNESCO \u0111\u00e3 ch\u00ednh th\u1ee9c c\u00f4ng nh\u1eadn ca tr\u00f9 l\u00e0 di s\u1ea3n v\u0103n h\u00f3a phi v\u1eadt th\u1ec3 c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o v\u1ec7 kh\u1ea9n c\u1ea5p. Ca tr\u00f9 l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f4n ngh\u1ec7 thu\u1eadt truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 15 v\u00e0 cho \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn l\u01b0u truy\u1ec1n \u1edf nhi\u1ec1u t\u1ec9nh mi\u1ec1n B\u1eafc n\u01b0\u1edbc ta. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-20","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ca-tru"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=20"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/20\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=20"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=20"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=20"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}