{"id":2522,"date":"2017-10-21T02:16:01","date_gmt":"2017-10-21T02:16:01","guid":{"rendered":"http:\/\/fanzung.com\/?p=2522"},"modified":"2017-10-21T02:16:01","modified_gmt":"2017-10-21T02:16:01","slug":"ve-nguon-goc-tu-ba-la-mat-%e8%8f%a0%e8%98%bf%e8%9c%9c-ma-han-ngu-dung-goi-qua-mit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dongson.info\/?p=2522","title":{"rendered":"V\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb Ba la m\u1eadt \u83e0\u863f\u871c m\u00e0 H\u00e1n ng\u1eef d\u00f9ng g\u1ecdi qu\u1ea3 m\u00edt"},"content":{"rendered":"<div class=\"itemIntroText\">\n<p>Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft v\u1ec1 g\u1ed1c g\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng Nam c\u1ee7a c\u00e2y \u201cba la m\u1eadt \u83e0\u863f\u871c\u201d<a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/VANHOA\/Downloads\/Bai%20so%20347\/Ve%20nguon%20goc%20tu%20Ba-la-mat%20%281%29.doc#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u00e0n c\u00e3i, v\u00ec ch\u00ednh s\u00e1ch v\u1edf v\u00e0 c\u00e1c trang m\u1ea1ng Trung Qu\u1ed1c c\u0169ng ghi r\u00f5 ba la m\u1eadt \u83e0\u863f\u871cl\u00e0 gi\u1ed1ng c\u00e2y nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi c\u00f3 g\u1ed1c g\u00e1c \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"itemFullText\">\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady ph\u1ea3i ch\u0103ng c\u00e1ch g\u1ecdi c\u00e2y \u201cm\u00edt\u201d c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam ch\u00ednh l\u00e0 m\u01b0\u1ee3n t\u1eeb \u201cba la m\u1eadt\u201d c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c r\u1ed3i b\u1ecf ti\u1ec1n t\u1ed1 \u201cba la\u201d \u0111i, ch\u1ec9 c\u00f2n \u201cm\u1eadt\u201d sau \u0111\u00f3 l\u1ea1i \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i c\u1ea3 nguy\u00ean \u00e2m -\u00e2- th\u00e0nh -i-, l\u00e0 nguy\u00ean \u00e2m c\u00f3 \u0111\u1ed9 m\u1edf mi\u1ec7ng h\u1eb9p h\u01a1n ?<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u nay c\u00f3 v\u1ebb h\u01a1i ngh\u1ecbch l\u00fd, v\u00ec Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 n\u01b0\u1edbc tr\u1ed3ng nhi\u1ec1u m\u00edt, v\u00e0 c\u00e2y m\u00edt n\u1ebfu di th\u1ef1c t\u1eeb \u1ea4n \u0110\u1ed9 th\u00ec lan truy\u1ec1n theo \u0111\u01b0\u1eddng ven bi\u1ec3n qua Vi\u1ec7t Nam v\u00e0o Trung Qu\u1ed1c thu\u1eadn ti\u1ec7n h\u01a1n l\u00e0 qua v\u00f9ng n\u00fai T\u00e2y T\u1ea1ng, v\u00ec \u0111\u00e2y l\u00e0 v\u00f9ng n\u00fai cao v\u00e0 gi\u00e1 l\u1ea1nh kh\u00f4ng th\u00edch h\u1ee3p \u0111\u1ec3 tr\u1ed3ng m\u00edt. Do \u0111\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi \u201cba la m\u1eadt\u201d truy\u1ec1n t\u1eeb Vi\u1ec7t Nam sang Trung Qu\u1ed1c c\u00f3 l\u1ebd h\u1ee3p l\u00fd h\u01a1n ?<\/p>\n<p>Th\u1eed tra t\u00ean g\u1ecdi c\u00e2y m\u00edt \u1edf ti\u1ebfng \u1ea4n \u0110\u1ed9 (Hindu) l\u00e0 \u201ckatahal\u201d th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 li\u00ean h\u1ec7 ng\u1eef \u00e2m g\u00ec v\u1edbi \u201cba la m\u1eadt\u201d c\u1ea3, ti\u1ebfng Ph\u1ea1n v\u00e0 ti\u1ebfng Bengal l\u00e0 \u201cbanasa\u201d th\u00ec gi\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u00e2m \u0111\u1ea7u l\u00e0 \u201cbana\u201d nh\u01b0ng v\u1eabn kh\u00f4ng gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec v\u1ec1 \u00e2m th\u1ee9 3 \u201cm\u1eadt\u201d, l\u00e0 \u00e2m quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t m\u00e0 ch\u00fang ta quan t\u00e2m. C\u1ea3 ti\u1ebfng Malayalam (Malaysia) g\u1ecdi c\u00e2y m\u00edt l\u00e0 \u201cpl\u0101v\u201d c\u0169ng kh\u00f4ng l\u00fd gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a \u00e2m \u201cm\u1eadt\u201d c\u1ea3.<\/p>\n<p>Cu\u1ed1i c\u00f9ng ch\u1ec9 c\u00f2n ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u201cm\u00edt\u201d l\u00e0 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u00e2m \u201cm\u1eadt\u201d trong H\u00e1n ng\u1eef, nh\u01b0ng \u201cba la\u201d th\u00ec \u1edf \u0111\u00e2u ra ? B\u00e0i n\u00e0y s\u1ebd n\u00eau c\u00e1c c\u1ee9 li\u1ec7u ng\u1eef \u00e2m l\u1ecbch s\u1eed \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng t\u1ecf r\u1eb1ng \u201cba la\u201d ch\u00ednh l\u00e0 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u1ed5 \u201cbl\u00e1i\u201d t\u1ee9c l\u00e0 \u201ctr\u00e1i\u201d (qu\u1ea3), ba la m\u1eadt \u0111\u01a1n gi\u1ea3n l\u00e0 \u201cbl\u00e1i m\u00edt\u201d hay \u201ctr\u00e1i m\u00edt\u201d trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u1ed5 !<\/p>\n<p>Th\u1eadt v\u1eady, ph\u1ee5 \u00e2m \u0111\u1ea7u tr- trong ti\u1ebfng thu\u1ea7n Vi\u1ec7t v\u1ed1n c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb nh\u00f3m ph\u1ee5 \u00e2m c\u1ed5 l\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5 h\u1ee3p c\u00f3 -l- nh\u01b0 b-l, p-l, k-l, t-l&#8230; ch\u1eb3ng h\u1ea1n \u201ctr\u1eddi\u201d v\u1ed1n l\u00e0 \u201cb-l\u1eddi\u201d c\u00f2n l\u01b0u t\u00edch r\u00f5 r\u00e0ng \u1edf s\u00e1ch C\u00f4ng gi\u00e1o g\u1ecdi \u0110\u1ee9c ch\u00faa tr\u1eddi l\u00e0 \u201c\u0110\u1ee9c ch\u00faa B\u1edd l\u1eddi\u201d, c\u00f2n \u201ctr\u0103ng\u201d l\u00e0 \u201cbl\u0103ng\u201d, \u201ctr\u1ea3\u201d l\u00e0 \u201cbl\u1ea3\u201d.v.v. Ch\u00ednh ch\u1eef N\u00f4m c\u0169ng c\u00f3 l\u01b0u t\u00edch r\u00f5 r\u00e0ng \u00e2m c\u1ed5 c\u1ee7a t\u1eeb \u201ctr\u00e1i\u201d, c\u1ee5 th\u1ec3 c\u00e1c s\u00e1ch ch\u1eef N\u00f4m ghi nh\u1eadn c\u1ea3 hai c\u00e1ch vi\u1ebft v\u1edbi t\u1ed5 h\u1ee3p ba+l\u1ea1i \u5df4+\u8cf4(ph\u1ea3n \u00e1nh \u00e2m \u0111\u1ea7u b-l) ho\u1eb7c c\u1ef1+l\u1ea1i \u5de8+\u8cf4(ph\u1ea3n \u00e1nh \u00e2m \u0111\u1ea7u k-l). Nh\u00f3m ph\u1ee5 \u00e2m k\u00e9p bl \u0111\u00f3 v\u1eabn c\u00f2n hi\u1ec7n di\u1ec7n trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u0111\u1ebfn th\u1eddi t\u1eeb \u0111i\u1ec3n Vi\u1ec7t-B\u1ed3-La c\u1ee7a A.D.Rhodes (1651), tr\u00e1i m\u00edt t\u1eeb \u0111i\u1ec3n n\u00e0y ghi l\u00e0 \u201cbl\u00e1i m\u00edt\u201d.<\/p>\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady \u00e2m \u0111\u1ea7u \u201cba\u201d c\u1ee7a \u201cba l\u00e1i m\u00edt\u201d \u0111\u00e3 kh\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi \u00e2m \u0111\u1ea7u c\u1ee7a \u201cba la m\u1eadt\u201d, ch\u1ec9 c\u00f2n \u00e2m gi\u1eefa \u201clai\u201d hay \u201cl\u00e1i\u201d t\u1ea1i sao l\u1ea1i ghi b\u1eb1ng ch\u1eef \u201cla\u201d m\u00e0 kh\u00f4ng d\u00f9ng ch\u1eef \u201clai \u4f86\u201d H\u00e1n s\u00e1t v\u1ec1 \u00e2m \u0111\u1ecdc h\u01a1n ? \u0110\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u1ea7n v\u1eadn d\u1ee5ng m\u1ed9t ch\u00fat c\u1ee9 li\u1ec7u v\u1ec1 ng\u1eef \u00e2m l\u1ecbch s\u1eed ti\u1ebfng H\u00e1n:<\/p>\n<p>Ch\u1eef la \u7f85v\u1ed1n thu\u1ed9c thanh m\u1eabu lai \u4f86, v\u1eadn m\u1eabu ca \u6b4c, m\u00e0 v\u1eadn b\u1ed9 ca th\u1eddi Th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 H\u00e1n ng\u1eef t\u1ee9c kho\u1ea3ng th\u1eddi H\u00e1n v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc theo c\u00e1c nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc th\u00ec v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t nguy\u00ean \u00e2m \u201ca\u201d \u0111\u01a1n thu\u1ea7n m\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ed5 h\u1ee3p c\u1ee7a \u201ca\u201d v\u1edbi c\u00e1c \u00e2m cu\u1ed1i -j, -y,-i, -r, -l, l\u00e0 nh\u00f3m \u00e2m cu\u1ed1i c\u00f3 th\u1ec3 gieo v\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi nhau th\u1eddi Kinh Thi (theo Gi\u00e1o s\u01b0 Nguy\u1ec5n T\u00e0i C\u1ea9n). Ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u00eang c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng L\u1ef1c \u0111\u00e3 ph\u1ee5c nguy\u00ean \u00e2m Th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 H\u00e1n ng\u1eef c\u1ee7a ch\u1eef la \u7f85l\u00e0 \u201clai\u201d&#8230; Ch\u1eef \u201cLa \u7f85\u201d v\u1ed1n ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e1i l\u01b0\u1edbi (c\u00f3 trong th\u00e0nh ng\u1eef \u201cthi\u00ean la \u0111\u1ecba v\u00f5ng\u201d= \u201cl\u01b0\u1edbi tr\u1eddi l\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t\u201d), \u00e2m cu\u1ed1i -i m\u00e0 V\u01b0\u01a1ng L\u1ef1c ph\u1ee5c nguy\u00ean hi\u1ec7n v\u1eabn c\u00f2n l\u01b0u t\u00edch r\u00f5 r\u00e0ng \u1edf t\u1eeb \u201cl\u01b0\u1edbi\u201d c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t, v\u00e0 c\u00e0ng r\u00f5 r\u00e0ng h\u01a1n \u1edf ti\u1ebfng M\u01b0\u1eddng g\u1ecdi c\u00e1i l\u01b0\u1edbi l\u00e0 \u201cl\u1ea3i\u201d, n\u1ebfu kh\u00f4ng x\u00e9t thanh \u0111i\u1ec7u th\u00ec ti\u1ebfng M\u01b0\u1eddng \u201cl\u1ea3i\u201d tr\u00f9ng ho\u00e0n to\u00e0n v\u1edbi ph\u1ee5c nguy\u00ean \u201clai\u201d c\u1ee7a ch\u1eef \u201cla\u201d theo V\u01b0\u01a1ng L\u1ef1c n\u00ean kh\u1ea3 n\u0103ng l\u1edbn ch\u00ednh ch\u1eef \u201cla\u201d c\u1ee7a H\u00e1n Ng\u1eef l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eeb g\u1ed1c ph\u01b0\u01a1ng Nam, v\u1ed1n g\u1ed1c t\u1eeb ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a nh\u00f3m B\u00e1ch Vi\u1ec7t c\u1ed5 v\u00f9ng Tr\u01b0\u1eddng Giang, m\u00e0 ti\u1ebfng Vi\u1ec7t-M\u01b0\u1eddng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1i di\u1ec7n c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i hi\u1ec7n nay.<\/p>\n<p>H\u00e0ng lo\u1ea1t t\u1eeb H\u00e1n kh\u00e1c thu\u1ed9c v\u1eadn b\u1ed9 \u201cca\u201d c\u0169ng c\u00f2n l\u01b0u t\u00edch \u00e2m cu\u1ed1i -i \u1edf ti\u1ebfng Vi\u1ec7t :<\/p>\n<p>Ma \u78e8= M\u00e0i<br \/>\nC\u00e1 \u7b87= C\u00e1i<br \/>\nLa \u7f85= L\u01b0\u1edbi<br \/>\n\u0110\u00e0 \u62d6=L\u00e1i<br \/>\nB\u00e1 \u64ad=V\u00e3i<br \/>\nNga \u86fe= Ng\u00e0i (con t\u1eb1m)<\/p>\n<p>.v.v.<\/p>\n<p>C\u00f3 th\u1ec3 k\u1ec3 th\u00eam ch\u1eef \u0111\u1ea1i \u5927l\u00e0 l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n Trung nguy\u00ean hay \u0111\u1ecdc \u201c\u0111\u1ea1\u201d h\u01a1n l\u00e0 \u201c\u0111\u1ea1i\u201d trong khi ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ch\u1ec9 quen m\u1ed9t \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201c\u0111\u1ea1i\u201d n\u00ean ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft c\u0169ng kh\u00e1 b\u1ea5t ng\u1edd khi tra t\u1eeb th\u01b0 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3 v\u1ed1n thu\u1ed9c v\u1eadn b\u1ed9 ca \u6b4c!<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n d\u00f9ng \u00e2m c\u1ed5 \u201clai\u201d c\u1ee7a ch\u1eef la \u7f85\u0111\u1ec3 ghi \u201cl\u00e1i\u201d c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y kh\u1ea3 n\u0103ng t\u1eeb \u201cba la m\u1eadt\u201d truy\u1ec1n t\u1eeb Vi\u1ec7t Nam v\u00e0o Trung Qu\u1ed1c c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eeb r\u1ea5t x\u01b0a, kho\u1ea3ng th\u1eddi H\u00e1n V\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, l\u00fac \u0111\u00f3 ch\u1eef \u201cla \u7f85\u201d ti\u1ebfng H\u00e1n v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u1ecdc v\u1edbi \u00e2m \u201clai\u201d hay \u201clar\u201d.<\/p>\n<p>C\u00f2n v\u1ec1 ch\u1eef cu\u1ed1i c\u00f9ng \u201cm\u1eadt\u201d c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 chuy\u1ec7n l\u1ed9n ng\u01b0\u1ee3c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i \u201cm\u00edt\u201d t\u1eeb \u00e2m \u201cm\u1eadt\u201d c\u1ee7a H\u00e1n ng\u1eef, v\u00ec b\u1ea3n th\u00e2n ch\u1eef \u201cm\u1eadt \u871c\u201d \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc n\u1ed5i ti\u1ebfng W. Baxter ph\u1ee5c nguy\u00ean \u00e2m th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 H\u00e1n Ng\u1eef l\u00e0 \u201cmjit\u201d, r\u1ea5t ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbt \u00e2m \u201cm\u00edt\u201d c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t. M\u1ed9t h\u1ec7 qu\u1ea3 quan tr\u1ecdng c\u00f3 th\u1ec3 r\u00fat ra l\u00e0 \u00e2m \u201cm\u00edt\u201d c\u1ee7a Ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 gi\u1eef kh\u00e1 \u1ed5n \u0111\u1ecbnh t\u1eeb h\u01a1n hai ngh\u00ecn n\u0103m nay ?<\/p>\n<p>S\u00e1ch B\u1ea3n th\u1ea3o C\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c \u672c\u8349\u7db1\u76eec\u1ee7a L\u00fd Th\u1eddi Tr\u00e2n (LiShiZhen \u674e\u6642\u73cd1518 -1593, m\u1ed9t danh y th\u1eddi Minh) c\u0169ng ghi r\u00f5 r\u00e0ng Ba La M\u1eadt v\u1ed1n sinh s\u1ea3n \u1edf \u0111\u1ea5t Giao Ch\u1ec9 t\u1ee9c mi\u1ec1n B\u1eafc Vi\u1ec7t Nam, nguy\u00ean v\u0103n: \u6642\u73cd\u66f0\ufe30\u6ce2\u7f85\u871c\u751f\u4ea4\u8dbe\u3001\u5357\u90a6\u8af8\u570b\uff0c\u4eca\u5dba\u5357\u3001\u6ec7\u5357\u4ea6\u6709\u4e4b\u2013 <em>Th\u1eddi Tr\u00e2n vi\u1ebft: ba la m\u1eadt sinh Giao Ch\u1ec9, nam bang ch\u01b0 qu\u1ed1c; kim L\u0129nh Nam, \u0110i\u1ec1n Nam di\u1ec7c h\u1eefu chi.(C\u00e2y m\u00edt sinh s\u1ea3n \u1edf Giao Ch\u1ec9 v\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ph\u01b0\u01a1ng nam, nay v\u00f9ng L\u0129nh Nam v\u00e0 \u0110i\u1ec1n Nam c\u0169ng c\u00f3).<\/em><\/p>\n<p>Vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c ch\u1ec9 th\u1eeba nh\u1eadn g\u1ed1c g\u00e1c \u1ea4n \u0110\u1ed9 c\u1ee7a t\u1eeb \u201cba la m\u1eadt\u201d m\u00e0 l\u1edd \u0111i kh\u1ea3 n\u0103ng g\u1ed1c g\u00e1c \u1edf ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u201cbl\u00e1i m\u00edt\u201d c\u00f3 l\u1ebd do tinh th\u1ea7n d\u00e2n t\u1ed9c ch\u1ee7 ngh\u0129a m\u00e0 th\u00f4i, c\u0169ng nh\u01b0 t\u00ean g\u1ecdi th\u00e0nh ph\u1ed1 \u201cS\u00e0i G\u00f2n\u201d ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ch\u1ec9 ch\u0103m ch\u0103m \u0111i t\u00ecm g\u1ed1c g\u00e1c \u1edf ti\u1ebfng T\u00e0u nh\u01b0 \u201c\u0110\u1ec1 Ng\u1ea1n\u201d chi chi \u0111\u00f3 m\u00e0 \u00edt ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecbu nh\u00ecn nh\u1eadn r\u1eb1ng n\u00f3 v\u1ed1n l\u00e0 c\u00e1i t\u00ean Pr\u00e2y Gor c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Khmer (pr\u00e2y ti\u1ebfng Khmer t\u1ee9c l\u00e0 l\u00e0ng hay ph\u1ed1)&#8230; Ngo\u00e0i ra c\u00f3 th\u1ec3 do c\u00e1i t\u00ean ba la m\u1eadt t\u00ecnh c\u1edd l\u1ea1i n\u1eb1m trong t\u00ean b\u1ed9 kinh ph\u1eadt n\u1ed5i ti\u1ebfng \u201cKim c\u01b0\u01a1ng B\u00e1t nh\u00e3 Ba la m\u1eadt \u0111a <a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/VANHOA\/Downloads\/Bai%20so%20347\/Ve%20nguon%20goc%20tu%20Ba-la-mat%20%281%29.doc#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>\u201d n\u00ean c\u00e0ng t\u1ea1o th\u00eam \u1ea5n t\u01b0\u1ee3ng v\u1ec1 ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u1ea4n \u0110\u1ed9 c\u1ee7a n\u00f3 ?<\/p>\n<p>K\u1ebft lu\u1eadn: C\u00e1c c\u1ee9 li\u1ec7u ng\u1eef \u00e2m l\u1ecbch s\u1eed \u1ee7ng h\u1ed9 \u00fd ki\u1ebfn gi\u1ea3i th\u00edch t\u1eeb \u201cba la m\u1eadt\u201d H\u00e1n ng\u1eef v\u1ed1n g\u1ed1c l\u00e0 t\u1eeb \u201cbl\u00e1i m\u00edt\u201d c\u1ee7a ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u1ed5, \u00fd ki\u1ebfn n\u00e0y v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i do ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u01b0a ra \u0111\u1ea7u ti\u00eang, m\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t s\u1ed1 nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0111\u1ec1 c\u1eadp tr\u00ean di\u1ec5n \u0111\u00e0n Vi\u1ec7n Vi\u1ec7t h\u1ecdc <em>viethoc.org\/phorum<\/em>, ti\u1ebfc l\u00e0 di\u1ec5n \u0111\u00e0n \u0111\u00f3 hi\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng c\u1eeda. C\u00f3 th\u1ec3 k\u1ec3 th\u00eam th\u00eam v\u00e0i tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 \u201cph\u00f9 l\u01b0u \u8299\u84c5\u201d H\u00e1n ng\u1eef t\u1ee9c l\u00e0 \u201ctr\u1ea7u\u201d ti\u1ebfng Vi\u1ec7t (\u00e2m ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u1ed5 l\u00e0 b-l\u00e2u, c\u00f2n ph\u00eda H\u00e1n ng\u1eef th\u00ec ch\u1eef \u201cph\u00f9 \u8299\u201d th\u1eddi c\u1ed5 v\u1ed1n c\u00f3 \u00e2m \u0111\u1ea7u l\u00e0 b- ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ph-); hay \u201cc\u1ea3m l\u00e3m \u6a44\u6b16\u201d trong H\u00e1n ng\u1eef l\u00e0 c\u00e2y \u201ctr\u00e1m\u201d, c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u1ed5 l\u00e0 k-l\u00e1m .v.v.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div><br clear=\"all\" \/><\/p>\n<hr align=\"left\" size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n<div id=\"ftn1\">\n<p><a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/VANHOA\/Downloads\/Bai%20so%20347\/Ve%20nguon%20goc%20tu%20Ba-la-mat%20%281%29.doc#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a>Ba la m\u1eadt l\u00e0 c\u00e2y m\u00edt th\u01b0\u1eddng vi\u1ebft l\u00e0 \u83e0\u863f\u871cc\u00f3 khi vi\u1ebft \u6ce2\u7f85\u871c kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ed9 th\u1ea3o ch\u1ee9ng t\u1ecf \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi Trung qu\u1ed1c phi\u00ean \u00e2m t\u1eeb ti\u1ebfng n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, c\u00f3 khi phi\u00ean theo ti\u1ebfng Ph\u1ea1n l\u00e0 &#8220;b\u00e0 na sa&#8221; \u5a46\u90a3\u5a11.<\/p>\n<\/div>\n<div id=\"ftn2\">\n<p><a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/VANHOA\/Downloads\/Bai%20so%20347\/Ve%20nguon%20goc%20tu%20Ba-la-mat%20%281%29.doc#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a>Ba la m\u1eadt \u6ce2\u7f85\u871c l\u00e0 phi\u00ean \u00e2m ti\u1ebfng Ph\u1ea1n &#8220;p\u0101ramit\u0101&#8221;, ngh\u0129a l\u00e0 \u201c V\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ebfn c\u00f5i gi\u1ea3i tho\u00e1t, c\u1ee9u \u0111\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c\u201d. C\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 &#8220;Ba-la-m\u1eadt-\u0111a&#8221; \u6ce2\u7f85\u871c\u591a v\u00e0 &#8220;Ba-la-nh\u0129-\u0111a&#8221; \u6ce2\u56c9\u5f2d\u591a. H\u00e1n d\u1ecbch l\u00e0 &#8220;\u0111\u00e1o b\u1ec9 ng\u1ea1n&#8221; \u5230\u5f7c\u5cb8-qua \u0111\u1ebfn b\u1edd b\u00ean kia, &#8220;\u0111\u1ed9 v\u00f4 c\u1ef1c&#8221; \u5ea6\u7121\u6975-\u0111\u1ebfn n\u01a1i kh\u00f4ng gi\u1edbi h\u1ea1n, &#8220;\u0111\u1ed9&#8221; \u5ea6-v\u01b0\u1ee3t qua, &#8220;s\u1ef1 c\u1ee9u c\u00e1nh&#8221; \u4e8b\u7a76\u7adf-vi\u00ean m\u00e3n r\u1ed1t r\u00e1o s\u1ef1 vi\u1ec7c. Thu\u1eadt ng\u1eef \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn ph\u00e1p tu t\u1eadp n\u1ec1n t\u1ea3ng T\u00ednh kh\u00f4ng c\u1ee7a h\u00e0ng B\u1ed3 T\u00e1t \u0110\u1ea1i th\u1eeba \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a ch\u00fang sinh \u0111\u1ebfn b\u1edd gi\u1ea3i tho\u00e1t. Ph\u1eadt gi\u00e1o \u0110\u1ea1i th\u1eeba c\u00f3 d\u1ea1y ph\u00e1p tu L\u1ee5c Ba-la-m\u1eadt v\u00e0 Th\u1eadp Ba-la-m\u1eadt \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn b\u1edd gi\u1ea3i tho\u00e1t<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft v\u1ec1 g\u1ed1c g\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng Nam c\u1ee7a c\u00e2y \u201cba la m\u1eadt \u83e0\u863f\u871c\u201d[1] th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u00e0n c\u00e3i, v\u00ec ch\u00ednh s\u00e1ch v\u1edf v\u00e0 c\u00e1c trang m\u1ea1ng Trung Qu\u1ed1c c\u0169ng ghi r\u00f5 ba la m\u1eadt \u83e0\u863f\u871cl\u00e0 gi\u1ed1ng c\u00e2y nhi\u1ec7t \u0111\u1edbi c\u00f3 g\u1ed1c g\u00e1c \u1edf \u1ea4n \u0110\u1ed9. Nh\u01b0 v\u1eady ph\u1ea3i ch\u0103ng c\u00e1ch g\u1ecdi c\u00e2y \u201cm\u00edt\u201d c\u1ee7a [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-2522","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ch-han-vit"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2522","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2522"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2522\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2523,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2522\/revisions\/2523"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2522"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2522"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dongson.info\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2522"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}